MEDIJ NOVOG DOBA
NA LOKALNE IZBORE BEZ REZIDENCIJALNOG USLOVA
Pukim prijavljivanjem prebivališta u datoj opštini, stiče se jedan od uslova za glasanje na lokalnim izborima.
Umjesto da idemo ka smanjivanju mogućnosti zloupotrebe izbornog zakonodavstva, i ove godine
se susrijećemo sa pravnom normom da se iz opštine u opštinu može glasati pukom prijavom
boravka, bez postojanja proteka vremena.
Bez obzira na činjenicu, da u konačnome imamo sve izbore u istom danu (makar za polovinu
crnogorskih opština), istina protivustavno i nezakonito, i dalje imamo mogućnost da uz
jednostavnu promjenu prebivališta, građani/građanke glasaju u više crnogorskih opština.
Kako političke prilike i partikularni interesi uvijek utiču na izmjene Zakona o izboru odbornika i
poslanika Crne Gore, tako se i rezidencijalni uslov prebivališta kod pomenutog Zakona stalno
mijenjao.
Tako je 1992.godine Zakon o izboru odbornika i poslanika Crne Gore mijenjan isključivo zbog
rezidencijalnog uslova birača, gdje postaje neophodan protek od 6 mjeseci prebivališta na
teritoriji opštine, kao izborne jedinice, prije dana održavanja izbora.
Već 1998. izmjenom Zakona, rezidencijalni uslov u određenom trajanju se prekida i dovoljno je
samo postojanje prebivališta u datom trenutku.
2000.godine Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o izboru odbornika i poslanika Crne
Gore, br.14/00, rezidencijalni uslov prebivališta se opet zakonski utemeljuje i to na perio do 12
mjeseci prebivališta, prije dana održavanja izbora u datoj opštini.
2011.godine Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o izboru odbornika i poslanika Crne
Gore, br.46/2011, uslov se sa 12 mjeseci obaveznog prebivališta smanjuje na 6 mjeseci, do dana
održavanja izbora u opštini.
Politička manipulacija “zetskim zakonima”
“BEZ POVLAČENJA PROTIVPRAVNIH ZAKONA NE MOŽE POSTOJATI PRAVO”
Ne postoji zakonski osnov da se na mjesnom referendumu mještani Dajbaba izjašnjavaju da budu dio opštine Zeta, smatra Ines Mrdović.
Izmjene zakona kojima je predviđeno formiranje opštine Zeta nijesu u skladu sa zakonom i Ustavom tako da je neustavno sve što iz njih proističe, smatraju sagovornice “Vijesti”.
Skupština je 17. avgusta glasovima Demokratske partije socijalista (DPS), GP URA, Socijaldemokratske partije (SDP), Socijaldemokrata, Bošnjačke stranke (BS) i albanskih partija usvojila izmjene Zakona o teritorijalnoj organizaciji Crne Gore i Zakona o Glavnom gradu čime je Zeta postala 25. crnogorska opština.
Nijesu usvojena tri amandmana Demokratskog fronta kojima je, na zahtjev mještana Zete, predviđeno se teritorija buduće opštine proširi na dio Dajbaba s Kućama Rakića i Žabljak Crnojevića. Iz DF-a su amandmane obrazložili time da bi uz ova naselja, buduća opština bila ekonomski održivija.
Iz GP URA su uoči glasanja saopštli da su glasanje o “zetskim zakonima” uslovili organizovanjem mjesnog referenduma u Dajbabama, u naredna dva mjeseca, kako bi se građani direktno izjasnili da li žele da budu sastavni dio Opštine Zeta. Stavljanje “zetskih zakona” u proceduru izazvalo je proteste mještana Zete koji nijesu zadovoljni teritorijama koje bi obuhvatala buduća opština.
Izvršna direktorica Akcije za socijalnu pravdu (ASP) Ines Mrdović rekla je da Zakon o lokalnoj samoupravi jasno kaže da se “na mjesnom referendumu građani sa dijela teritorije opštine izjašnjavaju o pitanjima iz nadležnosti lokalne samouprave”.
”Ako Dajbabe ostaju u sastavu Glavnog grada, onda se mjesni referendum može odnositi samo na pitanja u vezi sa Glavnim gradom, a nikako i na pitanja u vezi s mogućom ‘novo ustanovljenom’ opštinom Zeta, jer neće biti dio njene teritorije. Dakle, ne postoji zakonski osnov da se na mjesnom referendumu mještani Dajbaba izjašnjavaju da budu dio opštine Zeta (ako se ona ustanovi), te je potpuno nerealno da oni (uz poštovanje zakona) mogu dobiti takvu mogućnost. Sve ostalo je politička manipulacija”, rekla je “Vijestima”.
Izvršna direktorica CEGAS-a Marija Popović–Kalezić kazala je da su zetski zakoni izglasani, ali nijesu u skladu sa zakonom i Ustavom.
”Nakon toga možemo očekivati sve naredne političke manevre koji će se jednako svoditi na nezakonita postupanja. Bez povlačenja protivpravnih zakona ne može postojati prava. Iz neprava se pravo ne može izvesti”, rekla je ona za “Vijesti”.
Ona je pitala kako održati izbore bilo lokalne ili neke druge ako nema potrebnih sudija Ustavnog suda za praćenje i legitimnost izbornog procesa i zakonodavstva.
Ustavni sud funkcioniše u krnjem sastavu, sa četvoro sudija jer je troje otišlo u penziju. U septembru još jedan sudija stiče uslov za penziju, tako da Ustavni sud ostaje s troje sudija, odnosno bez kvoruma za rad, jer Skupština nikako da izabere nove.
Za 23. oktobar raspisani su izbori za odbornike u Baru, Bijelom Polju, Danilovgradu, Golubovcima kao opštini u sastavu Glavnog grada, Kolašinu, Plavu, Plužinama, Pljevljima, Podgorici, Rožajama, Šavniku i Žabljaku.
Zbog osamostaljivanja Zete, moraće da se mijenja više odluka, a vjerovatno i ona o raspisivanju izbora u Glavnom gradu i gradskoj opštini Golubovci, ako predsjednik potpiše izmjene o teritorijalnoj organizaciji i o Glavnom gradu.
Predsjednik Crne Gore je, prema Ustavu, dužan da proglasi zakon u roku od sedam dana ili da ga vrati Skupštini na ponovno odlučivanje.
Jedan broj NVO je odmah nakon usvajanja “zetskih zakona” pozvao je Mila Đukanovića da ih vrati Skupštini jer se izglasavanjem ovih akata “izborna jedinica mijenja u sred izbornog procesa”.
Prava Crna Gora podnijela je inicijativu Ustavnom sudu, a to je najavio i Demokratski front.
Ranije su ministarstva finansija i ekonomskog razvoja ukazala na niz nedostataka u Studiji opravdanosti izdvajanja Zete kao posebne opštine zbog čega je Ministarstvo javne uprave konstatovalo da taj dokument treba inovirati.
Ines Mrdović kaže da se, prema svim raspoloživim parametrima, može zaključiti da je nova opština ekonomski neodrživa i da će biti još jedna koja će se “nakačiti” na Egalizacioni fond.
Navodi da je studija u dobrom dijelu zasnovana na proizvoljnim, ali u određenim segmentima i na zastarjelim podacima.
”Na primjer, u studiji je prikazano da je sada prosjek godišnjeg prihoda od naplate poreza na nepokretnosti oko 380 hiljada eura, a onda projektujete 600 hiljada prihoda kada Zeta postane samostalna. To je čista proizvoljnost i nerelevantnost. Ili, radi se kalkulacija prihoda od prireza porezu na dohodak, a koriste se podaci Monstata o broju zaposlenih iz 2011. godine, a do danas je broj zaposlenih mogao da padne (ili bude veći). Slično je s utvrđivanjem prihoda od motornih i ostalih vozila. Ako je cilj da se uradi kvalitetan dokument, onda su se morali uzeti najnoviji podaci od Uprave prihoda, a ne da se koriste ‘bajati’ pokazatelji”, navela je.
Dodaje da je posebno sporno što studija navodi da je ekonomski opravdano da Zeta bude opština, a ne projektuje ni centa izdataka za kapitalne investicije.
”Pa, zamislite fiskalnu održivost neke opštine kada nije u stanju sama da sagradi nijednu ulicu, zgradu ili šta god, već u potpunosti mora da se oslanja na državu ili međunarodne donatore!? Na bazi tako upitnog dokumenta donijeta je odluka o samostalnosti Zete u parlamentu i to sve u vrijeme već raspisanih lokalnih izbora za Glavni grad, pa davanje statusa opštine Zeti u ovom času može direktno ugroziti garantovano političko pravo građana Zete da biraju i budu birani”.
Donošenje zakona podređeno partijskim interesima
Ines Mrdović kaže da je neshvatljivo i krajnje poražavajuće da se nakon već raspisanih izbora, koji uključuju i Glavni grad i gradsku opštinu Golubovci, i dok traju izborne radnje, donosi zakon, kojim se mijenjaju granice izbornih jedinica kroz stvaranje nove opštine.
”Opšti princip demokratski razvijenih zemalja jeste da se ni u izbornoj godini ne mijenjaju zakoni u vezi s izborima, a kamoli u toku izbornih perioda. Ovo je trula odluka i pokazuje da je na sceni jedan od najmračnijih perioda u istoriji crnogorskog parlamentarizma, gdje je donošenje zakona u potpunosti podređeno partijskim interesima.”
IZVORI: www.vijesti.me
Pravo birača da biraju i budu birani ugroženo “Zetskim zakonima”
Pravno srljajući, politički akteri u jednom danu, u okviru Zakonodavnog odbora neizglasavaju
“Zetske zakone”, dok u drugom trajanju dana, na Skupštini po istom pitanju izglasavaju “Zetske
zakone”, tvrdeći da su u skladu sa Zakonom i Ustavom.
Mijenjajući Ustavom zagarantovano pravo birača da biraju i budu birani, a temeljeći svoju
odluku na protivustavnim zakonskim načelima, isključuju građane i građanke, sada već nove
Opštine, iz mogućnosti glasanja unutar Glavnog grada. Ovim se urušavaju elementarna Ustavna
načela i stvara pravna nesigurnost u iskazivanju izborne volje i izbornog prava građanstva.
Pravna nesigurnost je najbolje uočena u okviru opštine Tuzi, gdje je ista pravna situacija riješena
na potpuno drugačiji način i u tome, između ostalog, leži nepostojanje pravnog utemeljenja i iste
pravne prakse.
Ovim se pokazuje nedostatak političke volje da dođe do usaglašenih i zakonski donešenih akata,
u skladu sa Ustavom Crne Gore, koji će jasno i nedvosmisleno određivati zakonska pravna
pravila, kada je pravo izbora u pitanju.
Vladavina prava je duboko narušena i ne daje dobre smjernice za put ka EU integracijama, a o
tome su politički akteri morali voditi računa.
Krnji Ustavni sud ne može donositi odluke u vezi sa izbornim pitanjima, čime se dodatno
usložnjava situacija uz napomenu neustavnog odlaganje izbora u 14 crnogorskih opština.
Ovakvo poigravanje sa demokratskim principima i pravnim standardima je u najblažoj formi
neozbiljno i doprinosi rastu tenzija u ionako uzavreloj situaciji.
Takođe, raspisivanje lokalnih izbora uz naknadno određivanje broja odbornika je još jedan
crnogorski izum nezabilježen u uporednoj praksi, koji pokazuje da su političarima izborna trka i
rezultat jedini prioritet u djelovanju.
Lokalni izbori su osnovni pokazatelj demokratskog društva, što u Crnoj Gori trenutno nije slučaj.
Opasno urušavanje pravnog i političkog sistema
Odlaganje lokalnih izbora, na osnovu Zakona o dopuni Zakona o lokalnoj samoupravi, bilo je
protiv Zakona i Ustava, jer nije bilo izuzetnih i vanrednih situacija, kao ni potrebnog pravnog
dogovora o izglasavanju istog.
Ustavni sud je usled dugog čekanja, zbog odsustva predsjednika toga suda, donio odluku o
neustavnosti kojom se ukida Zakon o dopuni Zakona o lokalnoj samoupravi, ali njome nijesmo
dobili dobar pravni epilog. Lokalni izbori, koji su odloženi za 23.oktobar će svakako biti održani,
jer su zakazani prije konačnog osporavanja Zakona o dopuni zakona o loklanoj samoupravi.
Urušavanjem pravne sigurnosti i nužnog održavanja izbora, kada to Zakon propisuje, dovodi do
sporne situacije u više crnogorskih opština: Podgorici, Bijelom Polju, Baru, Pljevljima, Rožaju,
Budvi, Danilovgradu, Tivtu, Plavu, Kolašinu, Žabljaku, Plužinama, Šavniku, Golubovcima.
Šta možemo očekivati neizborom sudija Ustavnog suda?
CEGAS je u svojim saopštenjima, konstantno ukazivao na urušavanje zakonitosti i pravne
sigurnosti kada je neustavno došlo do odlaganja lokalnih izbora. Takvu odluku, uz duga čekanja,
donio je i Ustavni sud Crne Gore, ali time nažalost nijesmo dobili put ka sistemskom rješenju
nego i dalje urušavanju pravnog sistema.
Žašto?
Prvi veliki izazov ili činjenica da mi u ovom trenutku nemamo odgovorne i ozbiljne pregovore u
zakonodavnom domu, koji bi mogli da dovedu do izbora nedostajućih sudija Ustavnog suda.
Građani i građanke čekaju politički dogovor parlamentarnih subjekata, koji bi trebalo da nas
obraduju dogovorom o izboru nedostajućih sudija Ustavnog suda.
Posledica eventualnog neizbora sudija Ustavnog suda, crnogorski izborni sistem ostavlja bez
organa neophodnog za sprovođenje izbora.
Ona bi mogla da se pojavi kao novi uzrok za ponovno odlaganje lokalnih izbora ili bilo kojih
drugih izbora, koji se ne mogu održati bez izbora sudija Ustavnog suda, u njegovom potrebnom
kapacitetu.
Ovakav razvoj događaja sada već stvara pretpostavke za krizu sistema, koju Crna Gora do sada
nije vidjela.
NAJVIŠE RUSA DOBILO DRŽAVLJANSTVO ULAGANJEM: NEKOME PASOŠ, NEKOME SANKCIJE
PROGRAM EKONOMSKOG DRŽAVLJANSTVA OTVARA NOVI PROBLEM – DA LI SU SANKCIONISANI RUSKI GRAĐANI ISTOVREMENO DRŽAVLJANI CRNE GORE, IZ MUP-A NAJAVILI PROVJERE I ODUZIMANJE PASOŠA. IZ NVO SEKTORA UPOZORAVAJU I NA MOGUĆNOST KORUPTIVNOG DJELOVANJA, RIZIKA OD UTAJE POREZA, BJEŽANJEM OD ZAKONA MATIČNIH ZEMALJA, KAO I FINANSIRANJE TERORIZMA I LOŠIH UPLITA DRUGIH ZEMALJA
Program ekonomskog državljanstva, kojeg Vlada uporno sprovodi i pored upozorenja iz Evropske unije (EU), otvorio je novi problem – da li Crna Gora postaje utočište ruskim građanima koji su pod sankcijama zbog napada Rusije na Ukrajinu.
Državljanstvo Crne Gore je prema programu, koji je pokrenut 2019. godine, ukupno dobilo 409 stranaca, od čega najviše Rusa, 241 ili skoro dvije trećine, pokazuju podaci koje je Centar za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) dobio od Ministarstva unutrašnjih poslova (MUP).
Iz MUP-a tvrde da među ruskim građanima koji su dobili crnogorski pasoš, nema onih koji su na listi sankcija Crne Gore zbog ruske agresije na Ukrajinu.
Na pitanje da li su članovi familije Vladimira Blotskog, koji je pod sankcijama kao član ruske Dume, iz MUP-a su odgovorili da ne vode evidencije po porodičnoj zajednici već individualno po podnosiocu zahtjeva.
“Zbog toga nije moguće izvršiti provjere da li su članovi familije lica čije se ime i prezime navodi, stekla crnogorsko državljanstvo”, kažu iz MUP-a.
dobila crnogorsko državljanstvo:
Blotski – Foto: Duma
Blotski se pod sankcijama našao jer je, kako je obrazloženo, kao član Dume glasao rezoluciju “o potrebi priznavanja Narodne Republike Donjeck i Narodne Republike Luganjsk i time podržao i implementirao akcije i politike koje podrivaju teritorijalni integritet, suverenitet i nezavisnost Ukrajine, i dalju destabilizaciju Ukrajine”. Crnogorsko državljanstvo na osnovu ulaganja dobila je Julija Blotskaja, njena ćerka i sin. Da bi moglo da se radi o supruzi i djeci člana Dume objavio je ruski portal Lajf.
“Državljanstvo ulaganjem popularno je kod pojedinaca na lošem glasu, koji skrivaju svoje prihode ili bježe od zakona. Lajf je proučavao kome od Rusa trebaju ‘zlatni pasoši’ Crne Gore”, piše u tekstu.
U nevladinim organizacija (NVO) koje prate dodjelu crnogorskih državljanstava, smatraju da je taj program trebalo već ukinuti, jer bi i dodjeljivanje državljanstva građanima Rusije moglo predstavljati značajan problem.
Popović Kalezić – Foto: Privatna arhiva
Izvršna direktorica Centra za građanske slobode (CEGAS) Marija Popović Kalezić za CIN-CG kaže da Vlada očigledno uočava finansijski interes, kada je ovaj vid dodjele državljanstva u pitanju.
“Ovdje se javlja mogućnost ostvarivanja koruptivnog djelovanja, rizika od utaje poreza, bježanjem od zakona matičnih zemalja kao i finansiranje terorizma i loših uplita drugih zemalja”, kazala je ona.
Izvršna direktorica Akcije za socijalnu pravdu (ASP) Ines Mrdović upozorava da evropski put države trpi zbog ovog programa, a zarad kratkoročne koristi za budžet.
“Bilo je potpuno pogrešno otvoriti vrata da se milioni potencijalno ‘prljavog novca’ operu u našoj zemlji. To ne samo da ugrožava evropski put zemlje, već istovremeno značajno ‘koči’ svakog ozbiljnog investitora da dođe”, rekla je ona za CIN-CG.
Dodaje i da postupci zamrzavanja imovine ruskih državljana pod sankcijama, mogu biti sporni jer je pitanje da li crnogorski pravni sistem preduzima sve pravne radnje da spriječi potencijalne odštetne zahtjeve prema državi.
za kontroverzne ličnosti širom svijeta,
pa i iz Rusije: Suljević – Foto: CGO
Saradnik na programima u Centru za građansko obrazovanje (CGO), Damir Suljević za CIN-CG kaže da dodjelom tzv. počasnih državljanstva, a posebno kroz najproblematičniji osnov – Program ekonomskog državljanstva – Crna Gora je sebe mapirala među utočišta za kontroverzne ličnosti širom svijeta, pa i iz Rusije. Navodi da prema propisima Crne Gore, svi koji su na ovaj način dobili crnogorsko državljanstvo imaće tretman pred crnogorskim organima kao i svi drugi crnogorski državljani, bez obzira na eventualno postojanje dvostrukog državljanstva i činjenicu da je drugo državljanstvo možda državljanstvo Ruske federacije.
“Činjenica da ta lica posjeduju i crnogorsko državljanstvo može biti prepreka za dosljedno sprovođenje sankcija prema Rusiji i ruskim državljanima, kako od strane Crne Gore, iz očiglednih razloga, tako i od strane drugih država koje su se pridružile sankcijama”, kazao je Suljević.
Program, u trajanju od tri godine, 2019. godine osmislila je i sprovela prethodna Vlada Demokratske partije socijalista (DPS), koja je smijenjena na izborima u avgustu 2020. godine. Prvi zlatni pasoš izdat je u februaru 2020.
Plan je bio da investitori, u zamjenu za crnogorski pasoš, ulažu u razvojne projekte u turizmu, poljoprivredi i prerađivačkoj industriji. Za poljoprivredne projekte je interesovanje slabo (jedan projekat), a za prerađivačku industriju nije ni raspisan javni poziv. Na listi razvojnih projekata iz oblasti turizma, u okviru programa, trenutno je 12 projekata koji se odnose na izgradnju hotela po kondo ili mješovitom modelu, što znači da sadrže stanove za prodaju.
Uslovi za dobijanje crnogorskog pasoša su prvobitno bili ulaganje najmanje 450.000 eura u jedan od razvojnih projekata u Podgorici i primorju, ili 250.000 eura u sjevernom ili središnjem regionu, kao i donacije manje razvijenim opštinama, da bi ih ove godine Vlada pooštrila. Sada svi investitori u roku od mjesec moraju da dostave Vladi bankarsku garanciju u vrijednosti od 50 odsto investicije. Uz to, aplikanti će za državljanstvo, osim 100.000 eura za Fond za razoj nerazvijenih opštine, morati da izdvoje još 100.000 eura u Fond za inovacije.
Pozivajući se na dokumenta Vlade Crne Gore, portal Lajf podsjeća da tačna identifikacija dobitnika “zlatnih pasoša” nije moguća, jer crnogorske vlasti objavljuju samo ime i mjesto rođenja i imena članova porodice koji takođe dobijaju državljanstvo. Međutim, koristeći se indirektnim znacima, “od kojih je najpouzdaniji posjedovanje pola miliona eura” ili mjesto rođenja, portal je neke identifikovao.
“Na primjer, rodno mesto Vladimira Pravdivija, koji je 5. avgusta dobio crnogorsko državljanstvo, je grad sa rijetkim imenom Arzgir, u Krasnodarskoj oblasti. Tu je rođen Vladimir Anatoljevič Pravdivij, generalni direktor reklamnog sajta Avito. Ili grad Tselinograd – nekadašnji Nursultan, navedeno u prijavi za državljanstvo izvjesnog Olega Safonova – omogućava da u njemu vidite bivšeg šefa Rosturizma, koji je tamo rođen. Aleksandar Roslavcev iz Moskve je vjerovatno Aleksandar Nikolajevič Roslavcev, finansijski direktor Global Portsa, vodećeg operatera kontejnerskih terminala na ruskom tržištu”, piše u tekstu.
Global Ports prisutan je i u Crnoj Gori. Ta turska kompanija je od 2013. godine većinski vlasnik barske Port of Adrije (nekadašnji Kontejnerski terminal i generalni tereti, dio Luke Bar).
MUP će oduzimati pasoše Rusima pod sankcijama
Iz MUP-a su najavili su da će svima koji su dobili crnogorsko državljanstvo, a nalaze se na listi sankcija, ono biti oduzeto.
“MUP je preduzeo radnje iz svoje nadležnosti po ovom pitanju i provjerom kroz evidencije utvrdilo da na dan 21. jul 2022. godine, ne postoji ni jedno lice koje je primljeno u crnogorsko državljanstvo, a nalazi se na listi lica kojima su uvedene međunarodne restriktivne mjere “, rekli su iz tog Vladinog resora.
Vlada je nakon više odlaganja 8. aprila formalno usvojila sankcije Rusiji zbog vojne agresije na Ukrajinu i nakon toga Vladine institucije treba da zamrznu imovinu jednog broja ruskih državljana i kompanija u Crnoj Gori i zabrani rad ruskih vladinih medija. Vazdušni prostor Crne Gore je ranije zatvoren za ruske avione, a 19. aprila je Agencija za elektronske medije uvela zabranu bilo kojeg sadržaja ruskih medijskih kuća Raša tudej (RT) i Sputnjik.
Putin – Foto: Rojters
Na spisku sankcionisanih su, između ostalih, predsjednik Rusije Vladimir Putin, premijer Mihail Mišustin, ministar vanjskih poslova Sergej Lavrov, portparolka Ministarstva vanjskih poslova Marija Zaharova, glavni izvršni direktor državne naftne kompanije Rosnjeft Igor Sečin, glavni izvršni direktor naftnog i plinskog preduzeća Transnjeft Nikolaj Tokarev, Banka Rusije… Iz MUP-a su 10. juna saopštili da su zamrznute 44 nekretnine 34 ruska državljana kojima su prethodno uvedene sankcije.
Iz Vlade nijesu objavili imena ruskih državljana kojima je zamrznuta imovina, iako je spisak sa imenima Rusa pod sankcijama objavljen na sajtu Vlade.
Iz Uprave za katastar nijesu odgovorili na pitanja CIN-CG kojim ruskim državljanima je zamrznuta imovina.
Ipak, imena su procurjela u javnost, pa je objavljeno da je zamrznuta imovina bivšem šefu Putinovog kabineta Sergeju Ivanovu, zamjenik šefa kabineta Predsjedničke administracije Alekseju Gromovu, poslanicima Dume iz Putinove Jedinstvene Rusije Viktoru Kazakovu, Ani Kuznjecovoj i Vladimiru Vasiljevu…
U katastar upisana jedna zabilježba zamrznute imovine
Prema podacima koje je dobila NVO Akcije za socijalnu pravdu, do sredine ovog mjeseca u katastar je bila upisana jedna zabilježba zamrznute imovine na teritoriji Budve, dok je paralelno sprovođen upravni postupak u vezi sa zamrzavanjem imovine jednog ruskog državljanina na Žabljaku.
“Uprava za katastar i državnu imovinu upisala je upis zabilježbe ograničenje raspolaganja i sticanja sredstava i/ili druge imovine (zamrzavanje): Opština Budva – Baširov Marat, KO Bečići, LN 432; Opština Žabljak – u toku je upravni postupak za jedno lice i do konačnog završetka postupka, podatke ne možemo dostaviti”, naveo je direktor Uprave Koča Đurišić u dopisu kojeg je 18. jula ove godine uputio Ministarstvu vanjskih poslova.
Marat Baširov je na listi sankcija od 2014. godine kao bivši takozvani “predsjednik Savjeta ministara Narodne Republike Lugansk”.
Prema podacima iz katastra, u list nepokretnosti broj 432 upisane su stambene zgrade, površine oko 80 i 160 kvadrata, u kojoj stanove ima više ruskih državljana.
Zabilježba je upisana i na imovinu, odnosno četvorospratnu zgradu od oko 80 kvadrata, u susvojini Olge Ščerbakove, Jekaterine Černjenko Ruslanove i Tatjane Kestanove. One su, kako piše u katastru, imovinu stekle nasljeđem.
Program je trebalo ranije ukinuti
Popović Kalezić za CIN-CG kaže da je odluka o dodjeljivanju ekonomskog državljanstva morala biti ukinuta značajno ranije, posebno zbog nepostojanja apsolutne kontrole nad aplikantima, kao i netrasparentnosti dokaza na osnovu kojih su dobili crnogorsko državljanstvo.
“Nijesu bili rijetki slučajevi da su po tom osnovu državljanstvo dobijala i ona lica koja su pod krivično-pravnim nadzorom u svojom matičnim zemljama”, podsjeća ona.
U Crnoj Gori, čak i prije nego što je program formalizovan, bivši premijer Tajlanda Taksin Šinavatra, osuđen za korupciju, dobio je 2008. crnogorsko državljanstvo u zamjenu za obećana ulaganja u zemlju.
Popović Kalezić dodaje da ohrabruje činjenica da do sada, postojeća Vlada, nije dodijelila ni jedno ekonomsko državljanstvo, a ima u proceduri 104 aplikanta i 221 člana njihovih porodica, odnosno ukupno 325 prijava.
Suljević podsjeća da su iz CGO već isticali da ne postoji prepreka da Vlada ukine taj program prije njegovog isteka, jer time ne bi bilo uskraćeno bilo kakvo pravo onima koji su već aplicirali, a čije bi se prijave morale obraditi po propisima koji su bili važeći u momentu aplikacije.
Navodi da je i poruka predstavnika EU za vanjske poslove i bezbjednosnu politiku Žozepa Borelja samo je jedna u nizu upozorenja koja stižu od najviših evropskih zvaničnika u vezi sa ovim pitanjem.
Borelj je prošlog mjeseca, tokom posjete Crnoj Gori, rekao da Evropske komisije (EK) očekuje da Crna Gora ugasi šemu “zlatnih pasoša” i uskladi viznu politiku s politikom EU
Iz EK su više puta rekli da pažljivo prate ovaj program u Crnoj Gori, a ranije su protiv Malte i Kipra preduzeli mjere zbog skandala sa dodjelom državljanstava. Ove države prikupile su milijarde eura prodajući hiljade pasoša čime su, u nekim slučajevima, omogućile državljanstvo EU i osobama za kojima su matične zemlje raspisale potjernice.
Crnogorska Vlada je i 2010. godine pokretala program ekonomskog državljanstva, ali je odustala na zahtjev EU. Zbog pritiska Brisela, program nije pokrenut ni 2016. godine.
Krivokapićeva vlada “prodala” 301 pasoš, Markovićeva 108
Prema podacima koje je CIN-CG dobio od MUP-a za period od 1. januara 2019. godine do 10. juna 2022. godine, osim za 241 Rusa, rješenja o državljanstvu izdata su i za osam ukrajinskih državljana, za tri iz Bjelorusije i šest iz Kine.
Među ostalima koji su na ovaj način dobili crnogorsko državljanstvo ima i građana Egipta, Ujedinjenih Arapskih Emirata, Pakistana, Vijetnama, Saudijske Arabije, Irana, Sirije, Kazahstana, Švajcarske, SAD, Indije, Kuvajta, Hong Konga …
Vlada Zdravka Krivokapića odobrila je 301 rješenje o prijemu u crnogorsko državljanstvo, po osnovu posebnog programa ulaganja, dok je prethodna Vlada Duška Markovića dala 108 “zlatnih pasoša”.
Programom je bilo predviđeno da se za tri godine (od januara 2019. do kraja 2021) “proda” dvije hiljade pasoša, pa je zbog slabog interesovanja Vlada Zdravka Krivokapića planirala da ga ukine krajem 2021. godine. Međutim 30. decembra 2021. donijela je odluku da program produži do kraja 2022. uz obrazloženje da investitori zbog kovid krize nijesu imali vremena da završe projekte.
Ipak, tri nova projekta su uvrštena u listu razvojnih – izgradnja hotela Liko Soho Bar, Magnum Kolašin i hotel “B” u Kolašinu, po kondo modelu poslovanja.
Liko Soho je uvršten u listu u oktobru prošle godine za mandata Vlade Zdravka Krivokapića. Investitor ovog kondo hotela je Liko Soho Group, čiji su osnivači Liko Holding iz Ukrajine i Soho Group.
Magnum Kolašin u listu razvojnih projekata uvrstila je u junu ove godine Vlada Dritana Abazovića. Investitor je preduzeće Magnum divelopment iz Podgorice, a vlasnici su, prema podacima iz registra, ruski državljani Dmitrij Judin, Olga Čilikina i Zlata Merkurjeva.
Izgradnja hotela “B” Kolašin u listu razvojnih projekata uvrštena je u julu, a investitor je preduzeće Ski resort Kolašin 1450 biznismena Zorana Bećirovića.
– Foto: Hotelbreza.me
Na listi razvojnih projekata iz oblasti turizma je i hotel Breza u Kolašinu, Kazahstanca Igora Bidila, vlasnika kompanija Velja voda i CG resort, koji je crnogorsko državljanstvo dobio 2017. Godine Na listi je i projekat Durmitor Hotel and Villas Grka Petrosa Statisa, zakupca Svetog Stefana, koji takođe ima crnogorsko državljanstvo. Tu je i Bjelasica 1450 koji u Kolašinu gradi podgorička Zetagradnja, kao i kolašinski hotel K16 čiji je investitor konzorcijum Kolašin 1600 kojeg čine preduzeća Ski resort Kolašin 1600 Zorana Bećirovića i Gener2 SHPK iz Tirane u vlasništvu albanskih biznismena Baškima, Astrita i Ahmeta Uljaja.
I projekat Hotel “D” sa depadansom “E” u Kolašinu investicija je Bećirovićevog preduzeća Ski Resort Kolašin 1450.
Na listi razvojnih projekata je i hotel Boka Place kompanije Adriatic Marinas-Porto Montenegro, kao i Montis hotel & resort u Kolašinu preduzeća Montenegro luxury hotels and resorts čiji su vlasnici Radoica Vuković i Vitalij Gornij.
Amma Resort Čanj projekat je biznismena Tomislava Čelebića, a hotel Cruiser u Budvi grade podgoričke kompanije Master inženjering i Bemax.
Vlada je šest projekata skinula sa liste razvojnih i to Bobotov Hotel & Resort na Žabljaku, Elite Hotel & Residence u Kolašinu, Hotel sa vilama 4*, Žabljak, Kraljicina plaža Miločer, Black Pine Mojkovac i hotel Kolašin Resort & Spa.
Projekti su, kako je objašnjeno iz Vlade, skinuti sa liste zbog neispunjavanja investicionih obaveza i nedostavljanja bankarske garancije.
Vlada ćuti o Deripaski
Ruski biznismen i nekadašnji vlasnik Kombinata aluminijuma Podgorica (KAP) i Rudnika boksita Nikšić, Oleg Deripaska, ne nalazi se na listi sankcija Vlade Crne Gore.
Deripaska, poznat kao bliski saveznik Vladimira Putina i ruski kralj aluminijuma je pod sankcijama EU, Velike Britanije i SAD.
EU je Deripasku na listu sankcija stavila 8. aprila ove godine, kao “visokorangiranog oligarha Kremlja”.
Britanska vlada uvela je sankcije Deripaski u martu, navodeći da se njegova imovina u Velikoj Britaniji procjenjuje na oko dvije milijardi funti i da je taj industrijalac “nekadašnji poslovni partner” Romana Abramoviča, bivšeg vlasnika britanskog fudbalskog kluba Čelzi, koji je takođe pod sankcijama kao “jedan od rijetkih oligarha iz 1990-ih koji su zadržali slavu pod Putinom”.
SAD su sankcije Deripaski i za još 20-ak ruskih biznismena uvele još 2018. godine u pokušaju da se Moskva kazni za “globalnu malignu aktivnost” i miješanje u američke izbore.
Deripaska je zbog toga podnio tužbu, ali je izgubio spor pred američkim sudom. Pod sankcijama su se našle i njegove kompanije Rusal, En+group, Basic element ltd, Russian Machines, GAZ Group…
Deripaska je u ruskim medijima ocijenjen kao “Putinov omiljeni industrijalac”, a američki mediji ga opisuju kao “jednog od oligarha kojima se Putin redovno obraća” i “manje-više stalni član delegacije koja prati predsjednika na putovanjima”.
Na pitanje CIN-CG zašto Deripaska nije na listi sankcija Crne Gore, nijesu odgovorili iz Ministarstva vanjskih poslova ni iz Kabineta premijera Dritana Abazovića. Iz MUP-a su rekli da nijesu nadležni za ovo pitanje.
Deripaska je KAP i Rudnike Boksita kupio 2005. godine i njima je upravljao do 2009. na osnovu većinskog vlasništva, a od tada do uvođenja stečaja 2013, sa 29,36 odsto akcija koliko je imala i Vlada, na osnovu Ugovora o poravnanju.
Ruski tajkun bio je blizak sa aktuelnim predsjednikom tada premijerom Milom Đukanovićem. Mediji su objavili da kada su pregovori o prodaji KAP-a 2005. godine “zapeli” Deripaska i Đukanović su to riješili “u četiri oka”, uz čuveni “čivas” u nekadašnjem podgoričkom kafiću Grand.
i Šojgu – Foto: Luka Zeković
Sa Deripaskom je bio blizak i aktuelni savjetnik predsjednika države Milan Roćen. Prema audio snimcima razgovora Roćena i Deripaske, koji su procurjeli 2019. godine, Roćen, tada ambasador Državne zajednice Srbije i Crna Gora u Moskvi, molio je Deripasku da iskorisi svoj uticaj na kanadskog milijardera Pitera Manka (koji je kasnije kupio Arsenal u Tivtu i napravio Porto Montenegro), kako bi on izlobirao odgovarajuće referendumske uslove kod Amerikanaca, odnosno Kontakt grupe.
Deripaska se već 2008. godine počeo žaliti na krizu u KAP-u i da nije dobio sve informacije o fabrici. Zbog toga je 2009. godine Crnu Goru posjetio ruski ministar za vanredne situacije, sada ministar odbrane, Sergej Šojgu, koji je dolazio kad god je “vanredna situacija”.
Na kritike da ruske investicije imaju veze sa pranjem novca, Šojgu je još 2004. godine tokom posjete Crnoj Gori oštro odgovorio: “Kada se, tokom sankcija (1992-1995), većina vaših para premjestila kod nas u Rusiju, mi nijesmo govorili da je to prljavi ili crni novac dobijen tokom rata”. Niko na to od crnogorskih zvaničnika nije odgovorio.
Kriza u KAP-u 2009. je riješena Ugovorom u poravnanju čime je Vlada stranom vlasniku dala subvencije za struju i garancije za kredit od 135 miliona eura, kojeg su na kraju platili građani Crne Gore. Odlukom o zaduživanju Crne Gore KAP-u je dato još 49,6 miliona eura garancija.
Deripaska – Foto: Reuters
Državna revizorska institucija utvrdila je da su garancije date bez odgovarajućih kontragarancija, zbog čega su u aprilu prošle godine hapšeni bivši ministar ekonomije Branko Vujović i 11 državnih službenika. Oni su odmah pušteni da se brane sa slobode, a predsjednik države je nedavno odlikovao Vujovića Ordenom crnogorske zastave “za doprinos doprinos izgradnji, razvoju i afirmaciji Crne Gore, obnovi njene državnosti i značajna postignuća u različitim oblastima”.
Deripaska je kasnije zbog KAP-a i Rudnika pokrenuo tri međunarodne arbitraže protiv Crne Gore, ali je na njima izgubio.
To mu nije smetalo da u Crnoj Gori na obali sagradi ogroman kompleks vila. Deripaska, preko firme Overseas assets management posjeduje turistički kompleks na rtu Platamuni od 25.000 kvadrata kojeg je kupio 2005. na tenderu tadašnjeg Fonda za reformu sistema odbrane Srbije i Crne Gore za 627.000 eura ili svega 18 eura po kvadratu zemlje na obali. Nakon toga je od Morskog dobra dokupio još hektar.
Kvadrat zemljišta, prema podacima sa sajtova agencija za nekretnine, na ovom području kreće se od 50 do 300 eura.
Radi se o raskošnom ljetnjikovcu sa mermerom obložene dvije spojene palate od 1.600 kvadrata, dok ostalih devet vila ima od 100 do 300 kvadata. Unutar kompleksa su i bazeni, ugostiteljski objekti, a gostima je omogućen i da se uskom stazom spuste do mora. Luksuzni kompleks opasan je pet metara visokim kamenim zidom, prilaz je strogo zabranjen svima koji nijesu gosti kompleksa.
Firma K.P.M. limited, koju su mediji povezivali sa Deripaskom, kupila je od kotorske Opštine 2004. godine zemlju u zeleđu plaža Trsteno i Ploče, sve do Platamuna, koji su nedavno proglašeni za zaštićeno područje.
Opština Kotor je, odgovarajući na zahtjev za slobodnim pristipom informacijama, navela da ne posjeduje ugovor sa Deripaskinom firmom.
Prema medijskim izvještajima, zemljišni kompleks 483.488 kvadrata je prodat za cijenu od 4.399.740 eura, ili svega devet eura po kvadratu.
Deripaska, preko svoje kompanije Rasperia trading ltd, posjeduje i 25,9 odsto u austrijskom Štrabagu, koji je vlasnik Crnagoraputa.
INVESTITORIMA SKORO 200 MILIONA EURA
Prema podacima Agencije za investicije (MIA), od početka sprovođenja posebnog programa ulaganja od posebnog značaja za ekonomski interes Crne Gore, u svrhu troškova postupka uplaćeno 28.250.000 eura.
“Ukupan iznos sredstava uplaćen u svrhu donacije za manje razvijena područja iznosi 12.600.000 eura, dok je za istu namjenu položeno na escrow račun ukupno 53.500.000”, rekli su za CIN-CG iz Agencije.
Naveli su da je ukupno investitorima kroz program uplaćeno 33.900.000 eura, dok je na escrow račun za tu namjenu položeno ukupno 156.550.000 eura.
IZVORI: www.cin-cg.me
Krah finansijskih istraga jača kriminal i korupciju
CIN-CG: SDT ZA ŠEST GODINA USPIO DA TRAJNO ODUZME SAMO DVA STANA I OKO 3.000 KVADRATA ZEMLJE
”Suština borbe protiv kriminala već dugo nije stavljanje ljudi iza rešetaka, već oduzimanje imovine i novca, to njih najviše boli”, ističe poznati regionalni stručnjak za borbu protiv korupcije Drago Kos
Specijalno državno tužilaštvo (SDT) je za šest godina uspjelo da trajno oduzme samo dva stana i 3.063 mtara kvadratna zemlje, za koje je dokazalo da su stečeni kriminalom. U istom periodu, pokrenuto je 79 finansijskih istraga, a uspješno su okončane – dvije.
To je bilans finansijskih istraga SDT-a, prema izvještajima tužilaštava od 2016. do 2021. godine.
Vođenje uspješnih finansijskih istraga, pored neefikasnosti SDT-a, ali i cjelokupnog pravosudnog sistema, sprečavaju i druge karike u lancu. Problem je bila i spremnost Uprave policije da se uhvati u koštac sa ovim problemima, ali i drugih institucija važnih za sprovođenje finansijskih istraga. Tako, Crna Gora nema Centralizovani registar bankovnih računa, ni Registar stvarnih vlasnika još nije dostupan, a podaci Državnog katastra često su zastareli.
Bila je otežana i međunarodna saradnja. Crna Gora, tokom 2019. i 2020.godine, nije imala pristup ključnim međunarodnim podacima o sumnjivim transakcijama. Do toga je došlo kada je Uprava za sprečavanje pranja novca i finansiranja terorizma postala dio Uprave policije, pa je Crna Gora godinu dana bila isključena iz Egmont Grupe – međunarodne asocijacije finansijsko-obavještajnih službi, koja je obezbjeđivala svjetsku razmjenu obavještajnih podataka o pranju novca.
Poznati regionalni stručnjak za borbu protiv korupcije, Slovenac Drago Kos, za Centar za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) kaže da su finansijske istrage osnovno sredstvo za borbu protiv organizovanog kriminala i korupcije, te da su te istrage mnogo važnije od samog dokazivanja krivičnog djela i odlaska u zatvor.
”Suština borbe protiv kriminala već dugo nije stavljanje ljudi iza rešetaka, već oduzimanje imovine i novca, to njih najviše boli”, ističe Kos.
Kos ističe da bi policija i tužilaštvo treba da promijene način djelovanja. Trebalo bi odmah da pokrenu istrage o tokovima novca i dokazivanju protivpravno stečene imovinske koristi, umjesto što se obično bave samo onim elementima krivičnih djela koji dokazuju krivicu pred sudom.
SDT i Viši sud u Podgorici su odbili zahtjeve CIN-CG za slobodnim pristupom informacijama o finansijskim istragama vođenim od 2016. godine. Nijesmo dobili ni rješenja kojima se usvajaju ili odbijaju zahtjevi za trajno oduzimanje imovine, ali ni one o obustavljenim istragama.
Prema javno dostupnim izvještajima SDT-a, 2016. godine donijeta su gotovo sva rješenja o trajno oduzetoj imovini i to u takozvanom predmetu “zelena milja” zbog šverca narkotika. U ovom predmetu oduzet je stan od 53 metra kvadratna od osuđenog člana grupe Dejana Rovčanina. U tom predmetu oduzeto je i zemljište od 3,063 metra kvadratna.
Prema dostupnim podacima SDT-a, 2019. godine trajno je oduzet i stan od 193 metra kvadratna od Miloša Marovića, sina Svetozara Marovića, odbjeglog šefa budvanske kriminalne grupe koja je osuđena zbog milionskih malverzacija. Oko ovog stana, međutim, sada se vodi spor, jer Milošev bivši poslovni partner Petar Miloš tvrdi da je mlađem Maroviću pozajmljivao novac, na osnovu kog je upisana hipoteka upravo na nekretninu koai je oduzeta.
Zaštitnik imovinsko pravnih interesa Crne Gore tužio je njih dvojicu, tražeći da se poništi ugovor o navodnom zajmu od 236.000 eura, na osnovu koga sada Petar Miloš pokušava da proda oduzeti stan.
Iako su iz SDT-a u medijima ranije tvrdili da su u tkz. “budvanskim predmetima” trajno oduzeli i vilu u Bečićima, u izvještajima tužilaštava se nigdje ne pominje da je ova nekretnina supruge Svetozara Marovića trajno oduzeta. CIN-CG je tražio pojašnjanja oko vile, međutim, SDT nije odgovorio ni na taj upit.
Privremeno oduzimaju milione, pa ih vraćaju uz odštete
SDT godinama dok je na čelu bio Milivoje Katnić nije propuštao da se pohvali milionskom imovinom koju oduzima, ali samo privremeno dok traje sudski postupak. U svim velikim slučajevima, kao što su oni vođeni protiv Kalića ili Šarića, zaplijenjena imovina je vraćena. I ne samo to, građani su iz budžeta platili i milionske odštete zbog nepravilnog održavanja, ili izgubljene dobiti ove privremeno oduzete imovine.
Nakon 2016. godine, u kojoj su pokrenute dvije finansijske istrage i trajno oduzeta imovina u slučaju “zelena milja”, prema izvještajima tužilaštva, u 2017. godini pokrenuto je 19 finansijskih istraga. Nije bilo trajnog oduzimanja imovine, a SDT je tražio privremenu zapljenu u osam predmeta.
U 2018. godini pokrenute su finansijske istrage u sedam predmeta. Iz ranijeg perioda aktivno je bilo 20 finansijskih istraga.Tražili su privremeno oduzimanje imovine u sedam predmeta. Ni ove godine nije bilo trajno oduzete imovine.
U 2019. godini pokrenute su finansijske istrage u 15 predmeta, a u radu je, prema podacima SDT-a, bilo i 29 finansijskih istraga iz ranijih godina. Te godine tražili su privremeno oduzimanje imovine u šest predmeta, a trajno je oduzet samo stan Miloša Marovića, koji je bio procijenjen na 300.000 eura, što je mnogo manje od štete koju je ova grupa nanijela društvu.
Tokom 2020. pokrenute su finansijske istrage u 11 predmeta i jedno proširenje postojeće finansijske istrage. U radu je bilo i 32 finansijske istrage iz ranijih godina, dvije su obustavljene, a privremeno je oduzeta imovina u 11 predmeta. Nije bilo trajnog oduzimanja imovine.
U 2021. u 25 predmeta pokrenuta je finansijska istraga i u jednom predmetu je proširena postojeća, a u radu je bilo i 44 istrage iz ranijih godina. Jedna finansijska istraga je obustavljena, a u četiri predmeta je privremeno oduzeta imovina. Ni ove godine, prema izvještajima, nije bilo trajnog oduzimanja imovine.
U izvještaju Tužilačkog savjeta (TS) za 2021. godinu se prvi put pominje i koliko su trajale finansijske istrage. “Finansijske istrage su minimalno trajale 15 dana, a maksimalno šest godina, tako da su u prosjeku istrage po licima trajale 85 dana”.
EU traži rezultate u oduzimanju imovine
Da je situacija u sprovođenju finansijskih istraga loša upozorava već godinama i Evropska komisija (EK). U izvještaju za 2021. ističe se da su u Crnoj Gori veoma skromni rezultati vezani za oduzimanje imovine stečene krivičnim djelima i korupcijom na visokom nivou.
”Treba poboljšati bilans ostvarenih rezultata u privremenom i trajnom oduzimanju imovine i pravosnažnim sudskim odlukama u predmetima korupcije”, piše u izvještaju.
EK traži da se revidiraju zakoni vezani za finansijske istrage i povraćaj imovine, te da se usklade sa međunarodnim standardima i praksama Evropske unije. Zahtijeva se i integrisani pristup svih organa, kako bi se obezbijedili uslovi za uspostavljanje održivog bilansa rezultata u ovoj oblasti.
Pregovaračka poglavlja 23 i 24, koja se odnose na reformu pravosuđa, vladavinu prava, borbu protiv korupcije i organizovanog kriminala, Crna Gora je otvorila prije gotovo devet godina.
U prethodnim izvještajima EK se ističe i da stanje katastra u Crnoj Gori, čiji su podaci nedovoljni i dijelom zastareli, predstavlja prepreku za efikasne finansijske istrage. Napominje se i da mimo SDT-a, osnovni i viši tužioci gotovo uopšte ne pokreću finansijske istrage. “Praksa finansijske istrage i dalje se razlikuje od prakse EU i standarda Radne grupe za finansijsko djelovanje (FATF), jer se koristi samo kao način za realizaciju takozvane ‘proširene konfiskacije’, a ne kao podrška sprovođenju same kriminalističke istrage”.
Ističe se i da se međunarodna policijska saradnja, ključna u finansijskim istragama, nedovoljno koristi, te da Crna Gora nema centralizovani registar bankovnih računa, niti registar stvarnih vlasnika, što predstavlja zahtjev iz pete Direktive EU protiv pranja novca.
”U njihovom odsustvu, identifikacija stvarnih vlasnika privatnih kompanija i praćenje finansijskih transakcija i dalje traju dugo i predstavljaju izazov”, dodaje se u dokumentu.
Miljanić: Rak rana crnogorskih institucija
”Finansijske istrage su rak rana crnogorskih institucija”, kaže za CIN-CG ministar bez portfelja zadužen za borbu protiv korupcije Zoran Miljanić. On ocjenjuje da se do sada traljavo radilo, te da je to jedan od glavnih razloga što imamo malo slučajeva trajno oduzete imovine.
Neophodna je, smatra Miljanić, puna koordinacija svih institucija sistema da bi se uspješno vodile finansijske istrage.
”Suština borbe protiv organizovanog kriminala i korupcije je da se nelegalni finansijski tokovi prekinu i oduzme imovina”, naglašava i ministar.
Kos dodaje i da bi finansijske istrage bile uspješne, registri moraju da funkcionišu, da je sve ažurirano i u elektronskoj formi.
Nije dovoljno da postoji zakon, mora postojati neko ko hoće i umije da upotrijebi taj zakon, kaže Kos.
Trebalo bi, dodaje, pojačati i brojčano i znanjem i tužilaštvo i policiju, jer imaju veoma značajna ovlašćenja, koja iziskuju mnogo rada.
”Moraju postojati ljudi specijalizovani za to u policiji i tužilaštvu koji će praktično samo time da se bave, treba ih osloboditi drugih obaveza”, ocjenjuje Kos.
Miljanić dodaje da je međunarodna zajednica itekako raspoložena da pruži maksimalnu podršku i u angažovanju eksperata, jer mi nemamo dovoljno kadra koji može iznijeti ovu borbu.
On objašnjava da, između ostalog, imamo i jako malo finansijskih stručnjaka koji hoće da rade taj posao, jer su plate male.
”Ako neko u banci ima mnogo veću platu, zašto bi radio taj težak i rizičan posao”, pojašnjava ministar.
Nacionalni savjet za borbu protiv korupcije, koji bi ubrzo tebalo da se osnuje, uvezaće sve institucije, što bi trebalo da olakša i vođenje finansijskih istraga, tvrdi ministar Miljanić.
”Savjet će izraditi i Nacionalnu strategiju za borbu protiv korupcije. Mi smo jedna od rijetkih zemalja u Evropi koja nikad nije imala tu strategiju”, naglašava on.
Drago Kos prenosi slovenačka iskustva. Tamo je Ustavni sud poništio zakon, jer je predviđao i retroaktivno oduzimanje imovine, pa rezultati, ni u toj državi, nijesu zadovoljavajući.
Naš region bi trebao da slijedi primjere skandinavskih zemalja, koje su dosta uspješne po tom pitanju, zaključuje Kos. “Na počiniocu je da dokaže odakle mu imovina”, ističe on.
Mijenjaju zakon da bi oduzimali imovinu bez presude
Naš Zakon o oduzimanju imovinske koristi stečene kriminalnom djelatnošću iz 2015. godine predviđa oduzimanje cjelokupne imovine i novca koji su pribavljeni krivičnim djelom. Pored toga oduzima se i sva imovina za koju se sumnja da je pribavljena krivičnim djelima, osim ako počinilac “ne učini vjerovatnim” da je stekao legalno. Imovina se može oduzeti i od članova porodice i povezanih lica.
Ministarstvo pravde radi na izmjenama ovog zakona, kako bi se imovina ubuduće mogla oduzimati i bez presude suda, što sugerišu i iz EK. Predlog Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o oduzimanju imovinske koristi stečene kriminalnom djelatnošću je u završnoj fazi i uskoro se očekuje njegovo usvajanje.
Iz Ministarstva pravde za CIN-CG nijesu precizirali kada će Predlog biti završen, navodeći da rade na njemu u skladu sa preporukama eksperata EU, kako bi dobili kvalitetan zakon.
U Bijelom Polju oduzeto 15 eura
Viši sud u Bijelom Polju je od 2016. godine do danas trajno oduzeo – 15 eura. To piše u odgovoru predsjednika Suda Milana Smolovića, na zahtjev CIN-CG o slobodnom pristupu informacijama.
”U traženom periodu protiv okrivljenog M.LJ., koji je oglašen krivim zbog krivičnog djela neovlašćena proizvodnja, držanje i stavljanje u promet opojnih droga i osuđen na godinu dana zatvora, izrečena je mjera bezbjednosti oduzimanja novčanica u apoenima od 10 i pet eura”.
Više državno tužilaštvo u Podgorici je u posljednjih nekoliko godina pokrenulo 14 finansijskih istraga. Od Višeg suda u Podgorici tražili su samo trajno oduzimanje jednog stana u Svetom Stefanu od 36 metara kvadratnih.
U izvještaju TS-a se ističe da u podgoričkom Višem tužilaštvu ne postoje posebna odjeljenja specijalizovana za efikasno vođenje finansijskih istraga i finansijskog kriminala.
IZVORI: www.vijesti.me
Neplodnost nije kraj svijeta
PRVA “BEBA IZ EPRUVETE” U SVIJETU ROĐENA PRIJE 44 GODINE, U CRNOJ GORI 26 GODINA KASNIJE
Doktorka Crnogorac kaže da klinike na ovim prostorima ne zaostaju za svjetskim i da se uspješnost postupaka kreće oko 40 odsto. Zakonski, oblast liječenja steriliteta u Crnoj Gori prvi put je uređena 2009, a krajem 2021. usvojen je novi zakon, čija puna primjena kasni jer nisu usvojena i podzakonska akta
Britanka Novog Luiza Džoj (radost) Braun, u svijetu poznata kao prva “beba iz epruvete”, danas puni 44 godine. Devet godina nakon njenog rođenja, 1987. – rođen je Miloš Trajković iz Vranja, prva “beba iz epruvete” u tadašnjoj Jugoslaviji. U Crnoj Gori, u laboratorijskim uslovima, prva “beba iz epruvete” rođena je 2004. godine, na klinici “Life”.
Luiza Braun izjavila je da bi joj lično bilo draže da je njeno rođenje njena lična stvar. Ipak, kažu stručnjaci, jasno je da je njenim rođenjem počela istorija, koju do danas proslavlja osam miliona beba rođenih nekim od postupaka medicinski potpomognute oplodnje (MPO).
”Na sreću, napravljen je veliki pomak s obzirom na to da je vantjelesna oplodnja nekad bila veliki tabu. Danas je to sve češći put ka roditeljstvu, i ljudi to normalno prihvataju. Sterilitet je globalno postao problem u 21. vijeku, koji nije zaobišao ni naše prostore. Neplodnost muči gotovo svaki peti par, pa države sve više pažnje posvećuje ovom problemu”, kaže u razgovoru za “Vijesti” dr Zorica Crnogorac, stručnjakinja u liječenju steriliteta i osnivač specijalne bolnice “Genesis” iz Novog Sada.
Dio prava čeka podzakonska akta
U Crnoj Gori, prva ustanova za vantjelesnu oplodnju, klinika “Life”, osnovana je 2003. Danas se postupci rade još u “Ars medica”, “Moj lab” i “Kodra” u Podgorici, “Humana reprodukcija” u Budvi, te Bolnici “Danilo I” na Cetinju, koja je i jedina državna ustanova na kojoj se rade postupci MPO.
Osim “Kodre”, sa kojom u januaru nije obnovljen ugovor za pružanje te vrste usluga, u ostalim bolnicama i klinikama postupci MPO mogu da se rade na teret Fonda za zdravstveno osiguranje (FZO).
Zakonski, oblast liječenja steriliteta u Crnoj Gori prvi put je uređena Zakonom o liječenju neplodnosti asistiranim reproduktivnim tehnologijama 2009. Krajem 2021. usvojen je Zakon o medicinski potpomognutoj oplodnji, čija je primjena trebalo da počne 8. juna. Krajem prošle godine, usvojen je i Zakon o obaveznom zdravstvenom osiguranju, koji dijelom tretira i oblast liječenja steriliteta i njime, u odnosu na raniju verziju, predviđen veći broj postupaka za žene, kao i druga prava.
U međuvremenu, međutim, nisu donijeta i podzakonska akta kojima bi bilo omogućeno ostvarenje dijela prava koje novi propisi predviđaju.
”Nažalost, i ranije smo imali zakon o liječenju neplodnosti koji je usvojen 2009, bez želje za stvaranjem podzakonskih akata, pa se donacija jajne ćelije nikada nije mogla i suštinski sprovesti, kao način ostvarivanja prava, iako je bila utemeljena i zakonom dozvoljena. Danas imamo isti slučaj sa novim Zakonom o MPO”, kazali su “Vijestima” iz Centra za građanske slobode, organizacije koja je i uticala na donošenje novih propisa u dijelu liječenja steriliteta.
Donošenjem posljednjih propisa omogućena su četiri postupka MPO o trošku države bračnim ili vanbračnim partnerima, kao i ženi bez partnera, omogućeno je zamrzavanje kvalitetnih embriona na godinu dana, kao i četiri postupka transfera embriona nakon odmrzavanja iz tih ciklusa.
Novim zakonskim rješenjima omogućena su i po tri postupka MPO i tri embriotransfera ukoliko postoji jedno zdravo dijete, po dva postupka MPO i dva postupka transfera ukoliko postoji dvoje zdravo djece, po dva postupka MPO bračnim i vanbračnim supružnicima, odnosno dva transfera nakon odmrzavanja do napunjene 50. godine života žene.
Osiguranim licima reproduktivne dobi do 37. godine života, kao i oboljelim od maligne bolesti, bez djece, gdje usljed terapija može doći do oštećenja reproduktivnih organa, uz odobrenje ljekara reproduktivne medicine, sada je, nekom od adekvatnih metoda za svaki pojedinačni slučaj, omogućena prezervacija fertilnosti. Omogućen je i uvoz, ako se polna tkiva, ćelije i embrioni, ne mogu obezbijediti u Crnoj Gori. Prvi put, na teret države, omogućeno je pravo na jedan postupak liječenja muške neplodnosti metodom Micro TESE za sprovođenje postupka MPO.
Prema nezvaničnim informacijama i kako su “Vijesti” ranije objavile, punu primjenu novih zakonskih rješenja prolongirala je promjena Vlade, koja je formirana 28. aprila.
Na vrijeme edukovati mlade o reproduktivnom zdravlju
Doktorka Crnogorac kaže da klinike na ovim prostorima ne zaostaju za onim svjetskim i uspješnost postupaka MPO koji se na njima rade kreće se oko 40 odsto.
U proteklih više od 40 godina, dodaje ona, nađeni su odgovori na brojna pitanja, kada je riječ o uzrocima neplodnosti, pa su danas dostupni i genetski testovi ljudskog genoma, reproduktivnih ćelija, endometrijuma, embriona i prenatalna genetska dijagnostika fetusa u desetoj gestacionoj nedjelji trudnoće.
”Omogućeno je, i ženama bez partnera da mogu da odlaze na vantjelesnu oplodnju”, kaže doktorka.
Dodaje, međutim, da se i dalje više od 50 odsto parova sa problemom steriliteta javlja tek poslije 35. godine.
”Što je na neki način dosta kasno, jer ograničava vremenski period u kome najviše može da se pruži ovim procedurama i pored toga što se biološki sat kod žena pomjerio ka zrelijim godinama”.
Prema njenim riječima, važno je mlade edukovati o reproduktivnom zdravlju i – kroz stalne edukacije u školama, a mlade žene i muškarce uputiti kako da provjere plodnost i da se upoznaju sa time kako da im se pravovremeno pomogne u planiranju reprodukcije.
”Nažalost, sve je više mladih parova koji se podvrgavaju vantjelesnoj oplodnji”.
Prvo dijete, kako je kazala, žene na našim prostorima rađaju sa 28 godina, što je u skladu sa evropskim prosjekom, ali je problem, dodaje ona, što je takvih žena sve manje. Statistike, pojašnjava doktorka, pokazuju i da oko 11 odsto žena koje već imaju djecu imaju problem da ponovo zatrudne.
”Žene na preglede jajnika odlaze tek kada imaju problem ili započinju VTO proceduru. Takođe, naši muškarci nemaju naviku da jednom godišnje odu kod urologa. Oni se ljekaru uglavnom javljaju kada dobiju upalu prostate ili imaju drugi problem. Mislim da bi zato pregled muškaraca na godišnjem nivou već od ulaska u pubertet trebalo da bude dio obaveznog godišnjeg zdravstvenog pregleda”.
Prema njenim riječima, godine života oba partnera, hormonski status, stanje jajnika, muški sterilitet, anomalije reproduktivnih organa, stres, loše životne navike – sve su to faktori koji mogu da utiču na šanse za začećem. Doktorka dodaje i da ishodi postupaka nekad nisu povoljni i srećni, da par mora da bude svjestan toga i da se suoči i sa negativnim ishodom i nastavi da pokušava i dalje.
”Svaki par je poseban, savremena medicina se bazira na personalizovanom pristupu, vi neka opšta pravila ne možete da primijenite na svakom paru, sve se to prilagođava, to doprinosi većem uspjehu vantjelesne oplodnje”, poručila je doktorka Crnogorac.
Privatni sektor i poslodavci kao podrška u planiranju porodice
Uz zakonske olakšice da se ostvare kao roditelji, žene i parovi koji to žele trebalo bi da imaju podršku i privatnog sektora, a žena i svog poslodavca, kaže doktorka Crnogorac.
Podsjeća da je u Srbiji za ženu granica za MPO sa 43 podignuta na 45 godina, da ta država finansira i neograničen broj pokušaja za prvo dijete, finansira liječenje muškog steriliteta, postupke i za drugo dijete i one iz zamrznutog materijala…
”Međutim, država mora da pronađe način da parovima koji se liječe od steriliteta budu dostupe i savremene metode liječenja i terapije, finansijske olakšice, ali i kompanije da se više rukovode pricipima društvene odgovornosti, te da žena kada odluči da rađa ne strahuje da će ostati bez posla ili kada da krene u proces VTO da ima slobodne dane i slično”.
Zamrzavanje embriona na teret FZO još nije moguće
Javnosti nije poznato da li su iz Ministarstva zdravlja do danas Vladi uputili predlog Uredbe o obimu prava na zdravstvenu zaštitu iz obaveznog zdravstvenog osiguranja. Tom Uredbom, kako su ranije pojasnili iz FZO, uređuju se usluge ugovorene sa zdravstvenim ustanovama, pa i one koje se odnose na postupke MPO.
Važenom Uredbom nisu obuhvaćene usluge: zamrzavanje embriona i krioembriotransfer (odmrzavanje embriona i novi transfer iz tih ciklusa), što predviđaju novi propisi. Zbog toga je, kako su tada kazali iz FZO, potrebno donijeti izmjene i dopune Uredbe ili novu uredbu, na osnovu koje bi Fond pristupio utvrđivanju cijena tih usluga.
”Onda bi se pristupilo proširivanju ugovorne saradnje s privatnim ustanovama za ove dvije nove usluge”, pojasnili su ranije iz FZO i dodali da bi, nakon stvaranja pravnog osnova za te usluge, u informacionom sistemu Fonda trebalo podržati i njihovo evidentiranje – u skladu s tim kako to predviđaju nova zakonska rješenja.
U vrijeme kada su redakciji upućeni ti odgovori, na čelu FZO bio je aktuelni ministar zdravlja Dragoslav Šćekić.
IZVORI: www.vijesti.me
Do pasoša i dalje starim putem
Ustavni sud treba da se izjasni o odluci o uslovima za sticanje državljanstva prijemom, koju je u posljednjim satima mandata donijela vlada Zdravka Krivokapića.
Ministarstvo unutrašnjih poslova (MUP) od 28. aprila, kada je formirana nova Vlada, pozitivno je odgovorilo na 26 zahtjeva za sticanje državljanstva Crne Gore prijemom. Nijedan zahtjev, međutim, nije riješen na osnovu odluke koju je nekoliko sati uoči smjene, 4. februara usvojila Vlada Zdravka Krivokapića.
To se zaključuje iz rješenja na zahtjev za slobodan pristup informacijama (SPI) koji je resoru, na čijem čelu Filip Adžić, uputio Centar za građanske slobode (CEGAS).
Iz te nevladine organizacije od MUP-a su, pored ostalog, kroz zahtjev za SPI upućen početkom jula, tražili odgovor u vezi sa brojem državljanstava Crne Gore koja su dodijeljena po osnovu prijema, te pitali i koji je pravni status izmijenjene odluke kojom su propisani kriterijumi za sticanje crnogorskog državljanstva po tom osnovu.
Resoru unutrašnjih poslova, kako se navodi u rješenju na zahtjev za SPI, od 28. aprila, kada je formirana Vlada Dritana Abazovića, do 1. jula, kada su dobili zahtjev CEGAS-a, podnijet je 491 zahtjev za sticanje crnogorskog državljanstvo prijemom.
”U navedenom periodu donijeto je 26 rješenja o prijemu u crnogorsko državljanstvo, po zahtjevima podnijetim po Odluci o kriterijumima za utvrđivanje uslova za sticanje crnogorskog državljanstva prijemom (Službeni list 47/08, 80/08, 30/10 i 56/12)”, piše u rješenju MUP-a.
Vlada Zdravka Krivokapića usvojila je izmijenjenu Odluku o kriterijumima za utvrđivanje uslova za sticanje crnogorskog državljanstva prijemom na elektronskoj sjednici 4. februara, u posljednjim satima punog mandata. Odluka je usvojena mimo znanja tadašnjeg ministra unutrašnjih poslova Sergeja Sekulovića. Izmijenjena Odluka objavljena je u Službenom listu 11, a na snagu je stupila 19. februara.
Zakon o crnogorskom državljanstvu donijet je 2008. godine. Predviđa četiri načina sticanja – porijeklom, rođenjem na teritoriji Crne Gore, po međunarodnim ugovorima i sporazumima i prijemom. Uslovi za sticanje državljanstva prijemom uređeni su posebno odlukama Vlade. Odluka koja je prethodila onoj koju je usvojila Vlada Zdravka Krivokapića, kao jedan od preduslova za pravo na sticanje crnogorskog državljanstva je da se lice u Crnoj Gori propisuje ukupno 15 godina boravka u Crnoj Gori – pet privremenog i 10 stalnog. Odlukom Krivokapićeve Vlade, taj preduslov izmijenjen je na način da se 10 godina boravka smatra pet godina privremenog, plus pet godina stalnog.
Odluke kojima se uređuju uslovi za sticanje državljanstva prijemom donošene su više puta – dva puta 2008, 2010, 2012, 2016, 2018. i 2020. godine. Iz CEGAS-a su ranije ocijenili da se zbog čestih izmjena “stiče utisak da se radi isključivo o političkom uticaju, a ne želji da se polje dobijanja crnogorskog državljanstva nepristrasno i krajnje, sa najboljom pravnom namjerom, uredi”.
Po usvajanju posljednje, Odluke od 4. februara, tada potpredsjednik Vlade i mandatar za sastav nove, Dritan Abazović, kazao je da će ona biti poništena. Advokat i član Predsjedništva SDP-a Miloš Vukčević krajem februara predao je inicijativu Ustavnom sudu za ocjenu ustavnosti i zakonitosti odredbi Odluke o izmjeni Odluke o kriterijumima za utvrđivanje uslova za sticanje crnogorskog državljanstva prijemom. Pored ostalog, naveo je da bi njena dalja primjena mogla uticati na to da značajno bude izmijenjena struktura birača.
Od Ustavnog suda on je zatražio da obustavi izvršenje pojedinačnih akata i radnji koje su preduzete na osnovu Odluke o izmjeni Odluke o kriterijumima za utvrđivanje uslova za sticanje crnogorskog državljanstva prijemom. U obrazloženju inicijative Vukčević je naveo da je izmijenjena Vladina Odluka “nezakonita, odnosno, nije u saglasnosti sa odredbama čl. 8 st. 1 tač. 3 Zakona o crnogorskom državljanstvu, koje propisuju da crnogorsko državljanstvo prijemom može steći lice, koje između ostalih uslova ispunjava i uslov da u Crnoj Gori zakonito i neprekidno boravi 10 godina prije podnošenja zahtjeva za prijem”.
U odgovoru na zahtjev za SPI koji je resoru Filipa Adžića uputio CEGAS, iz MUP-a su kazali da pripremaju odgovor povodom inicijative Vukčevića.
”MUP priprema odgovor povodom inicijative Miloša Vukčevića, advokata iz Podgorice, podnijete Ustavnom sudu Crne Gore za ocjenu ustavnosti i zakonitosti Odluke o izmjeni Odluke o kriterijumima za utvrđivanje uslova za sticanje crnogorskog državljanstva prijemom (“Službeni list Crne Gore broj 15/22)”, piše u rješenju u koje su “Vijesti” imale uvid.
Iz CEGAS-a su i ranije više puta upozorili da je najveći problem kod dodjeljivanja crnogorskog državljanstva, taj da vlade odlukama kojima se propisuju kriterijumi, “narušavaju pravni okvir važećeg Zakona o dobijanju crnogorskog državljanstva”.
”Za odobravanje takvih odluka, potrebna im je većina u Vladi, a ne i usaglašavanje i dobijanje šireg dogovora unutar parlamenta. Posljednja takva odluka, koju je 4. februara usvojila Vlada Zdravka Krivokapića i kojom je protivpravno, značajno umanjen protek godina koji treba da prođe kao uslov za dobijanje crnogorskog državljanstva, stavljena je van pravne snage stupanjem na rad nove 43. Vlade Crne Gore.
Građani su dovedeni u pravnu neizvjesnost i nesigurnost, kada su pravila i norme za sticanje crnogorskog državljanstva u pitanju”, kazali su iz te organizacije.
Tri državljanstva za sportska dostignuća, do sada nijedno ekonomsko
Od 28. aprila MUP nije dodijelio nijedno ekonomsko, a na osam zahtjeva za lica čiji prijem u crnogorsko državljanstvo je od posebnog značaja za državni naučni, privredni, kulturni, ekonomski, sportski i drugi interes Crne Gore, donijeta su tri rješenja (sportski interes).
To se navodi u rješenju tog resora na zahtjev za SPI koji je uputio CEGAS.
Od 28. aprila do 1. jula, kako se navodi, predsjednik Vlade Dritan Abazović MUP-u je uputio predlog za sticanje ekonomskog državljanstva za 104 aplikanta i 227 članova njihovih porodica.
”Što čini broj od ukupno 325 lica. U navedenom periodu nije donijeto nijedno rješenje o prijemu u crnogorsko državljanstvo po osnovu posebnog programa (ekonomsko državljanstvo)”, piše u rješenju.
Iz Centra za građansko obrazovanje (CGO) prije dva dana kritikovali su broj upućenih predloga, navodeći da će “rezultirati i novim prilivom ‘počasnih’ državljana”.
”Opredjeljenje Vlade da ne ukine ovaj program, već ga olakšava i aktivno sprovodi kroz nove predloge za prijem, suprotno je evropskoj agendi i direktno je ignorisanje brojnih upozorenja zvaničnika Evropske unije”, saopštili su iz te NVO, dodajući da je prethodna, Vlada Zdravka Krivokapića za vrijeme cijelog mandata, od 4. decembra 2020. do 27. aprila 2022, dodijelila rekordnih 319 “počasnih” državljanstava, a da je Vlada Dritana Abazovića “na putu da taj rekord sruši za nekoliko mjeseci”.
Izvori: www.vijesti.me
Podkast 13: Anđela Mićanović
Gošća u ovoj epizodi bila je Anđela Mićanović, doktorantkinja političkih nauka na Univerzitetu Luksemburga.